Author Archive

Στην εκδήλωση μίλησε ο Γιώργος Στραβού, μέλος του Γραφείου Περιοχής Δυτικής Μακεδονίας του ΚΚΕ. Μεταξύ άλλων στάθηκε στο ιστορικό κομμάτι της Μάχης του Φαρδύκαμπου, στις 6 Μάρτη του 1943, τονίζοντας ότι έχει χαρακτηριστεί ως η μεγαλύτερη μάχη που έδωσαν οι δυνάμεις του ΕΑΜ – ΕΛΑΣ ενάντια στους κατακτητές.

Ταυτόχρονα ανάδειξε ότι ο λαός της Δυτικής Μακεδονίας συσπειρωμένος στις γραμμές του ΕΑΜ – ΕΛΑΣ, με την καθοριστική καθοδήγηση του ΚΚΕ, έδωσε αυτή τη νικηφόρα μάχη στο Φαρδύκαμπο ενάντια στους Ιταλούς κατακτητές.

Στο πλαίσιο της εκδήλωσης έγινε κατάθεση στεφάνων από την ΤΟ Καστοριάς – Βοΐου του ΚΚΕ και το Παράρτημα Κοζάνης της ΠΕΑΕΑ-ΔΣΕ.

Τιμώντας τα 73 χρόνια από την εκτέλεση του Ν. Μπελογιάννη και των συντρόφων του Ηλ. Αργυριάδη, Ν. Καλούμενου και Δ. Μπάτση, οι Οργανώσεις Καλλιθέας του ΚΚΕ και της ΚΝΕ βρέθηκαν σήμερα έξω από το συγκεκριμένο σχολείο, όπου τότε λειτουργούσαν οι γνωστές φυλακές, στα κελιά των οποίων κρατήθηκαν οι παραπάνω και άλλοι κομμουνιστές και αγωνιστές.

Εκεί μοίρασαν στους μαθητές και τις μαθήτριες μια αναμνηστική κάρτα με το γνωστό σκίτσο του Πικάσο που απεικονίζει τον Ν. Μπελογιάννη και ένα κόκκινο γαρίφαλο, καλώντας τους να γνωρίσουν την ηρωική και αλύγιστη δράση του στελέχους του ΚΚΕ, που το όνομα του έχει δοθεί στο σχολείο τους, και όσων αφιέρωσαν τη ζωή τους στην πάλη «για να δημιουργήσουμε νέους χρόνους και εποχές στο μπόι των ονείρων μας, στο μπόι των ανθρώπων», όπως έγραφε το πανό των Οργανώσεων.

Eκδήλωση τιμής και μνήμης διοργάνωσαν η ΚΟ Λασιθίου του ΚΚΕ και η ΠΕΑΕΑ – ΔΣΕ Λασιθίου την Κυριακή 30 Μαρτίου, για τους αγωνιστές και τις αγωνίστριες που δολοφονήθηκαν κατά τη διάρκεια των αιματηρών γεγονότων της Ιεράπετρας τον Μάρτιο του 1945.

Τιμές αποδόθηκαν αρχικά στο Μνημείο Πεσόντων στην είσοδο της πόλης, όπου η Μαρία Κοτσιφάκη έκανε μια σύντομη ιστορική αναδρομή, ενώ στη συνέχεια οι παρευρισκόμενοι πορεύτηκαν προς την πλατεία Παπαγεωργίου όπου έγινε κατάθεση στεφάνων.

Χαιρετισμό εκ μέρους της ΠΕΑΕΑ-ΔΣΕ απήυθυνε ο Κωστής Δερμιτζάκης και εκ μέρους του ΚΚΕ η Σοφία Γενειατάκη η οποία ανέφερε μεταξύ άλλων:

«Ογδόντα χρόνια πριν, μια ειρηνική διαμαρτυρία ενάντια στην βία του συστήματος κατέληξε σε δολοφονία. Τιμάμε σήμερα αυτούς τους ανθρώπους που σκοτώθηκαν ηρωικά και μας δείχνουν το δρόμο για το σήμερα και το αύριο», τόνισε η Σοφία Γενειατάκη.

Υπογράμμισε επίσης την επικαιρότητα του συνθήματος «τα κέρδη τους ή οι ζωές μας» στην υγεία, που μετατρέπεται μέρα με τη μέρα σε ένα πολυτελές εμπόρευμα, άπιαστο για την λαϊκή οικογένεια. Στους χώρους δουλειάς που πλέον δεν ξέρει ο εργαζόμενος αν θα γυρίσει στην οικογένεια του ζωντανός. Στους ιμπεριαλιστικούς πολέμους και την εμπλοκή της χώρας μας σε αυτούς.  Ανάδειξε ακόμη την μόνη πραγματική προοπτική για το λαό: «Την ανατροπή αυτού του σάπιου εκμεταλλευτικού συστήματος και την οικοδόμηση μιας νέας κοινωνίας, της εργατικής εξουσίας και του σοσιαλισμού».

Από τον Κώττα, τον ομαδικό τάφο των νεκρών μαχητών από τις μάχες του 1949

– Τι κράτησες απ’ όλο αυτό;

– Την κουβέντα ενός συντρόφου που είναι εδώ πάνω από τους πρώτους και μας είπε με ακράτητη συγκίνηση: «Τώρα που σας βλέπουμε όλο και περισσότερους να έρχεστε εδώ πάνω, καταλαβαίνουμε κι εμείς καλύτερα την τεράστια σημασία που έχει όλη αυτή η προσπάθεια του Κόμματος, χρόνια τώρα, για την ανάδειξη των τόπων δράσης του Δημοκρατικού Στρατού Ελλάδας. Αποκτά πιο βαθύ νόημα όλη αυτή η προσπάθεια…».

Γράμμος, λοιπόν και Βίτσι και Πρέσπες. Ένα τρίγωνο στο οποίο όπου κι αν πατήσεις νιώθεις πως εδώ είναι ένας άλλος τόπος. Έχουμε ολοκληρώσει ήδη το τετραήμερο ταξίδι που οργάνωσε το Τμήμα της ΚΕ του ΚΚΕ για την Ισοτιμία και τη Χειραφέτηση των Γυναικών κι ακόμα «εκεί» είμαστε.

Διαβάζαμε και δεν καταλαβαίναμε πολλά. Τώρα υποψιαζόμαστε περισσότερο. Άλλο να διαβάζεις κι άλλο να περπατάς στα βήματά τους. Άλλο να λες Πανελλαδική Δημοκρατική Ένωση Γυναικών (ΠΔΕΓ) κι άλλο να έχεις ξεθεωθεί να φτάσεις στον Πυξό με λεωφορείο απ’ την Αθήνα κι εκεί να βρίσκεις το ίχνος μιας μαχήτριας που αφού πήρε μέρος στη μάχη για την κατάληψη του Καρπενησιού ξεκίνησε με τα πόδια, μέσα στο χιόνι και τα αεροπλάνα να βομβαρδίζουν, για να φτάσει εδώ πάνω και να πάρει μέρος στην Πανελλαδική Συνδιάσκεψη της ΠΔΕΓ.

Άλλο να διαβάζεις για το μεγάλο Νοσοκομείο του ΔΣΕ στον Γράμμο κι άλλο να φτάνεις εκεί και να σε υποδέχονται στα πρώτα βήματά σου, μέσα από τα υλικά της υπαίθριας έκθεσης, οι γυναίκες που κουβαλούσαν χιλιόμετρα ολόκληρα τους τραυματίες στην πλάτη.

Από την πρώτη μέρα κιόλας το μυαλό είχε «φορτώσει» με αρκετά. Η Μυρτιά (Ελένη Μακρυνιώτη – Τραγγανίδα) που πιάστηκε στο Κακοσάλεσι, ο Κρόνος (Κώστας Αντωνόπουλος) που σκοτώθηκε στο Κορομπίλι, ο Διαμαντής (Γιάννης Αλεξάνδρου) απ’ την Κάτω Αγόριανη, το Γενικό Αρχηγείο που στάθμευε στο Σμόκοβο, ο Άρης που ξεκίνησε απ’ τη Σπερχειάδα. Και τα Χάσια; Γιατί τα λένε Χάσια; Η «ενεργητική άμυνα»; Άλλο και τούτο, να τσακίζουν μια ολόκληρη μεραρχία του αστικού στρατού με μια ομάδα μαχητών αποφασισμένη.

Μόλις περάσαμε ανοιχτά απ’ τον Αυλώνα, άρχισε η αφήγηση και συνεχιζόταν ως τη Καστοριά.

Διάλειμμα στο Δισπηλιό, να δούμε τον λιμναίο οικισμό της νεολιθικής εποχής. Κι ύστερα γλέντι στο Νεστόριο, το οργάνωσαν οι σύντροφοι από την Οργάνωση της Δυτικής Μακεδονίας που ήταν μόνιμοι αρωγοί μας αυτές τις τέσσερις μέρες. Στην παρέα μας, ήδη από την Αθήνα, ο σ. Δημήτρης Αρβανιτάκης, μέλος του ΠΓ της ΚΕ και η σ. Χριστίνα Σκαλούμπακα, μέλος της ΚΕ.

Στον δρόμο, ανεβαίνοντας προς Καστοριά, η σ. Βιβή Δάγκα, μέλος της ΚΕ του ΚΚΕ, επικεφαλής του Τμήματος για την Ισοτιμία και τη Χειραφέτηση των γυναικών και βουλευτής, μας λέει δυο λόγια για το ταξίδι:

«Μέσα από αυτή την πρωτοβουλία του Τμήματος για την Ισοτιμία και τη Χειραφέτηση των Γυναικών θέλουμε να φωτιστεί ιδιαίτερα η συμβολή του ΚΚΕ στη γυναικεία συμμετοχή στον κοινωνικό και πολιτικό αγώνα, στις μεγάλες στιγμές της ταξικής πάλης στην Ελλάδα τον 20ό αιώνα. Τέτοιος είναι και αγώνας του ΔΣΕ.

Οι γυναίκες έφτασαν να αποτελούν το 25% των μάχιμων δυνάμεων του ΔΣΕ, ενώ υπήρχαν διμοιρίες και τάγματα που οι γυναίκες ξεπερνούσαν το 40%, ακόμα και το 50% της δύναμής τους.

Ένας επίσης μεγάλος αριθμός γυναικών στήριξε τη δράση του ΔΣΕ ως σαμποτέρ, τηλεφωνήτριες, τραυματιοφορείς, γενικότερα στις υγειονομικές υπηρεσίες, στα οχυρωματικά έργα και γενικά στα μετόπισθεν, στο μάζεμα της σοδειάς και της τροφοδοσίας του ΔΣΕ, στην επιμελητεία.

Δούλεψε στην εκπαίδευση, στην έντυπη διαφώτιση, οργάνωσε την ψυχαγωγία του ΔΣΕ.

Συνέβαλαν αποφασιστικά και σε ένα ακόμη μέτωπο. Κάθε βράδυ, μόλις κόπαζε η μάχη, πήγαιναν κοντά στη γραμμή του αστικού στρατού με τον τηλεβόα. Πολλές φορές αντιμετώπιζαν ακόμα και εχθρικά πυρά στην προσπάθεια ορισμένων στελεχών του αστικού στρατού να τις εμποδίσουν να μεταφέρουν το μήνυμα του ΔΣΕ, απευθυνόμενες άμεσα, ταξικά και συναισθηματικά στα παιδιά του λαού που είχαν επιστρατευτεί από τον ταξικό αντίπαλο.

Ξεχωριστή αξία έχουν και τα γράμματα μαχητριών προς τις οικογένειές τους, ιδιαίτερα προς τις μάνες, αλλά και αδέλφια που υπηρετούσαν στον Εθνικό Στρατό και η προτροπή για ενεργή συμπαράσταση στον δίκαιο αγώνα που έδιναν οι δυνάμεις του ΔΣΕ.

(…) Τα τρία χρόνια του ΔΣΕ έπλασαν κορίτσια, γυναίκες που σε άλλες συνθήκες χρειάστηκαν γενιές και γενιές για ν’ αποκτήσουν τόλμη, αυτοπεποίθηση, αντοχή.

Με γνώση, πείσμα και όραμα κομμουνιστικό, τιμώντας τους αλύγιστους και τις αλύγιστες της ταξικής πάλης, δίνουμε όλες μας τις δυνάμεις, με όλες τις μορφές για να συμβάλουμε στην ταξική, πολιτική αφύπνιση νέων δυνάμεων, ανδρών και γυναικών.

Για να εμπνεύσουμε την πίστη στη δύναμη της ταξικής πάλης, σε μια περίοδο που εξελίσσεται μια χυδαία πολεμική στην ταξικά οργανωμένη πάλη. Για να βρουν πραγματική δικαίωση οι αγώνες, οι θυσίες του ΔΣΕ».

Κοντοβράδιαζε πια όταν φτάσαμε στο Νεστόριο. Γραμμή για το Μουσείο – Μνημείο για το ΕΑΜ, τον ΕΛΑΣ και τον ΔΣΕ που έχει στήσει στο χωριό η ΚΕ του ΚΚΕ.

Συγκλονιστικό! Απ’ έξω εκατοντάδες ονόματα ανά χωριό του ανατολικού Γράμμου, τα ονόματα των νεκρών του αγώνα. Δέος. Που γίνεται ολάνοιχτα μάτια μόλις περνάς την είσοδο. Στην παρουσίαση των εκθεμάτων εδώ ο σ. Θανάσης Λεκάτης.

Σε μία προς μία τις ειδικές επιφάνειες του Μουσείου ξεδιπλώνεται η ιστορία του τόπου. Από τη μέρα που η Ιταλία κήρυξε τον πόλεμο στην Ελλάδα, ως την άμεση πρωτοβουλία του ΚΚΕ «ο κάθε βράχος, η κάθε ρεματιά, το κάθε χωριό, καλύβα με καλύβα, η κάθε πόλη, σπίτι με σπίτι πρέπει να γίνει φρούριο του εθνικοαπελευθερωτικού αγώνα». Από τους 2.000 περίπου κρατούμενους και εξόριστους κομμουνιστές, στις αποδράσεις και την ανάληψη του αγώνα. Διαβάζουμε τα ονόματα και βλέπουμε τις φωτογραφίες των κρατουμένων του Ασβεστοχωρίου που απέδρασαν κι έγιναν μαγιά στον αγώνα που ξεκίναγε. Βλέπουμε ένα προς ένα τα στελέχη του Κόμματος που πρωτοστάτησαν στην οργάνωση του αγώνα στην περιοχή της δυτικής Μακεδονίας και αμέσως μετά το χρονικό των μαχών ενάντια στην τριπλή κατοχή (ιταλική, γερμανική, βουλγάρικη) σε άμεση αντιπαράσταση με τη δράση των δοσιλόγων. Εντυπωσιάζουν τα στοιχεία για την ειδική συνεισφορά του Νεστορίου σ’ αυτόν τον αγώνα, όπως και τα στοιχεία στα επόμενα ταμπλό για τον αγώνα στην ευρύτερη περιοχή. Ακολουθούν η απελευθέρωση και η περίοδος της «λευκής τρομοκρατίας» ώσπου ξανά ο επαναστατημένος λαός με μπροστάρη το ΚΚΕ καταφεύγει στο αντάρτικο ντουφέκι.

Ήδη από το πρώτο ένα τρίτο των υλικών του Μουσείου κατανοούμε ότι δεν μας φτάνει ο χρόνος να μελετήσουμε ένα προς ένα τα υλικά που παρουσιάζονται. Παίρνουμε μια «γεύση» από τα ταμπλό για τη συγκρότηση του ΔΣΕ και την καθημερινότητα της δράσης του. Μένουμε να θαυμάζουμε τη μεγάλη τοιχογραφία (6 μέτρα πλάτος επί 3 μέτρα ύψος) που μας βγάζει έξω στο βουνό, τον Γράμμο και πάνω σ’ αυτήν να ξετυλίγεται το ιστορικό της μεγάλης μάχης του 1948. Τι να πρωτοδιαβάσεις… Θα θέλαμε ένα ολόκληρο βιβλίο εντυπώσεων να γεμίσουμε μόνο και μόνο για να γράψουμε τι βλέπουμε, τι συναισθήματα γεννιούνται από το υλικό που παρατίθεται, τις ειδικές πινελιές, όπως το τμήμα του τοίχου από ένα σπίτι στα Κορέστεια που πάνω του βρέθηκε γραμμένο το σύνθημα «Ο ΔΣΕ είναι ατσαλένιος» και τόσα άλλα που ακολουθούν, για τα παιδιά που σώθηκαν, για τη ζωή στις Λαϊκές Δημοκρατίες κ.ά. Στολίδι για το Νεστόριο αυτό το Μουσείο και για μας πρόκληση-πρόσκληση για την επόμενη εκδρομή μας εκεί.

Από το Νεστόριο στην Πρέσπα

Ξημέρωσε η δεύτερη μέρα του ταξιδιού και είναι η ώρα για το μεγάλο ταξίδι στα ενδότερα της περιοχής. Στην Ιεροπηγή η πρώτη στάση. Από ένα πανοραμικό σημείο, εποπτεία σ’ όλο τον χώρο όπου εξελίχθηκε ο μεγάλος ελιγμός των δυνάμεων του ΔΣΕ από τον Γράμμο στο Βίτσι τον Αύγουστο του 1948. Και ανάλυση της καταπληκτικής μάχης στο Μάλι Μάδι τον Σεπτέμβρη του ίδιου χρόνου. Δεν έχουμε όμως χρόνο. Περνάμε από Κρυσταλλοπηγή, μαθαίνουμε για τους ντόπιους και το αντιαεροπορικό που 60 χρόνια έμενε στην κορφή της Ρουσελίτσας, με τον Ζαχαριά να το στρέφει έτσι ώστε να δείχνει τον εχθρό στην κατεύθυνση της Αθήνας… Περνάμε το Βατοχώρι με την προτομή του Σκοτίδα (Νίκος Θεοχαρόπουλος) και πορευόμαστε στον Κώττα, στον ομαδικό τάφο των νεκρών μαχητών από τις μάχες του 1949. Τι μεγαλείο αποπνέει η γλυπτική σύνθεση που έστησε το Κόμμα, εκεί που λίγο καιρό πριν ήταν ένα χωράφι, που οι γελάδες στο περπάτημά τους έβγαζαν στην επιφάνεια τα οστά των μαχητών… O γλύπτης Αντώνης Μυρωδιάς έστησε τη σύνθεση και η αρχιτέκτονας Δέσποινα Τσιρώνη σχεδίασε το σύνολο του ταφικού μνημείου με τα εκατοντάδες ονόματα των νεκρών από τις μάχες του 1949 στα γύρω υψώματα.

Δρόμο για την Πρέσπα, κουβέντα στη διαδρομή για τις τελικές μάχες του 1949, γνωριμία εκ του μακρόθεν με τα σημεία της διαδρομής που συνδέονται με τον ΔΣΕ, το Νοσοκομείο του Βιτσίου, τα έμπεδα, τη σχολή πυροβολικού, τα εργοστάσια ιματισμού, τις αποθήκες. Φτάνουμε στο χωριό Καλλιθέα. Κι άλλο Μουσείο – Μνημείο εδώ. Εκατοντάδες ονόματα νεκρών από τα χωριά της περιοχής στον περίβολο του παλιού σχολείου. Και μέσα, στις δύο αίθουσες του Μουσείου, η ιστορία όπως ποτέ δεν διδάχτηκε στα σχολεία. Η Τίνα Κουζιάκη από την Οργάνωση της Δυτικής Μακεδονίας μας παρουσιάζει τα δεκάδες ντοκουμέντα που μιλούν για την αντίσταση στην τριπλή κατοχή, δείχνουν τον ΕΛΑΣ να απελευθερώνει τη Φλώρινα, τη νέα ζωή που αναπτύσσεται στις ελεύθερες περιοχές. Κι ύστερα ο Δεκέμβρης του ’44 και η τρομοκρατία, τα κομμένα κεφάλια κι ένας λαός που ξαναβγαίνει στο κλαρί. Μοναδικά ντοκουμέντα που κάνουν τους κατοίκους της περιοχής να νιώθουν περήφανοι για τον τόπο τους, για τους προγόνους τους που δεν δούλωσαν, για τη νέα ζωή που ονειρεύτηκαν, την εφάρμοσαν και παραμένει αίτημα στους καιρούς που έρχονται. Κι εδώ υπόσχεση να ξανάρθουμε…

Περνάμε απέναντι, στη χερσόνησο του Πυξού, στην «Άφρικα» όπως τη λέγανε τότε. Το πρώτο μνημείο που στήθηκε από την Κεντρική Επιτροπή του Κόμματος, στην έξοδο του χωριού Πύλη, στην είσοδο της κοιλάδας στην οποία στεγάζονταν για ένα διάστημα η ΚΕ του ΚΚΕ και η Προσωρινή Δημοκρατική Κυβέρνηση. Ανεβαίνουμε στον Πυξό, το χωριό των 2.500 κατοίκων, που η μισαλλοδοξία των νικητών του Εμφυλίου, εξαφάνισε ως και την τελευταία πέτρα από τα σπίτια των ανθρώπων που έμεναν εδώ και έδωσαν τον ανθό τους στην τρίχρονη εποποιία του ΔΣΕ.

Στάση στο μνημείο για τη Συνδιάσκεψη της ΠΔΕΓ που έγινε τον Μάρτη του 1949. Έμπνευση του Σταύρου Βλάχου η κατασκευή.

Αυτός είναι και ο κεντρικός προορισμός μας, ως ειδική ομάδα επισκεπτών, γυναίκες απ’ όλο το λεκανοπέδιο της Αττικής που ήρθαμε να αφήσουμε ένα λουλούδι για τις μαχήτριες οι οποίες μας άφησαν ιερές παρακαταθήκες με τον αγώνα τους.

Ο λόγος πάλι στην Βιβή Δάγκα:

«Η Πανελλαδική Συνδιάσκεψη τον Μάρτη του 1949 πραγματοποιήθηκε μέσα στη φωτιά της μάχης, με αξιοζήλευτη προετοιμασία, μεράκι, δημιουργικότητα, προπαγάνδα, καλλιεργώντας την άμιλλα για να εξασφαλίσουν μαζική συμμετοχή των μαχητριών του ΔΣΕ. Νεαρές γυναίκες, συχνά ανήλικες, άντεξαν πεζοπορία μέσα στα χιόνια, που κράτησε σχεδόν ένα μήνα, για να καταφέρουν να φτάσουν στη Συνδιάσκεψη (…) Κατέκτησαν την ισότιμη θέση τους στον ΔΣΕ με το όπλο στο χέρι, όταν η συμμετοχή γυναικών αντιμετωπιζόταν τουλάχιστον με επιφύλαξη (…) Σε αυτές τις συνθήκες φούντωσε όλη η αγανάκτηση από τις κακουχίες και τις διώξεις του αστικού κράτους των προηγούμενων δεκαετιών. Έγινε πόθος για συμμετοχή στον ένοπλο αγώνα. Αυτή η “μεταμόρφωση” των γυναικών, που η πλειοψηφία τους ήταν 17-20 χρονών κορίτσια, δεν ήρθε μόνο ως αντίδραση στις άθλιες συνθήκες που τις είχε καταδικάσει να ζουν η κρατική πολιτική δεκαετιών (…) Για τη “μεταμόρφωση” τόσων γυναικών ήταν αναντικατάστατη η επίμονη, οργανωμένη “ειδική” δουλειά του ΚΚΕ και κατ’ επέκταση των επιτελείων του ΔΣΕ στις γυναίκες.

Δουλειά με ιδιαίτερες απαιτήσεις, που υλοποιούνταν με δυσκολίες στην αφομοίωση του περιεχομένου της, με αντιφάσεις στην καθημερινή ζωή και δράση.

Όσον αφορά στον χαρακτήρα της ΠΔΕΓ είναι χαρακτηριστικά τα λόγια μιας από τις αντιπροσώπους:

“Την φτιάχνει το αίμα από τις εκατοντάδες συντρόφισσές μας που ‘πεσαν για τη λευτεριά. Την δημιουργούν οι χιλιάδες μαχήτριες που αυτήν την ώρα στο χαράκωμα χτυπάνε τον εχθρό. Αυτές που σκάβουν το οχυρό και τρέχουν με τη ζαλίκα. Αυτές που μέσα στη φριχτή τρομοκρατία της πόλης τοιχοκολλούν τον Τύπο της λευτεριάς, παλεύουν και τραγουδώντας αντικρίζουν το εκτελεστικό απόσπασμα”.

Δεν γεννήθηκαν ηρωίδες, δεν ήταν “υπεράνθρωποι”. Η θαυμαστή ανθεκτικότητά τους πηγάζει από το γεγονός ότι συνέδεσαν τη ζωή τους, τα “όχι” και τα “ναι” στα διλήμματα και στις αποφάσεις τους με την πάλη για μια κοινωνία χωρίς εκμετάλλευση και καταπίεση, τη σοσιαλιστική – κομμουνιστική.

Φωτίζει πόσο πλούσια και δημιουργική γίνεται η ζωή στον αγώνα κόντρα στα σκοτάδια της εκμετάλλευσης, της βίας, της γυναικείας ανισοτιμίας».

Πολλά τα δεδομένα για μια μέρα. Επιστροφή στο Νεστόριο. Η οργάνωση της Δυτικής Μακεδονίας του ΚΚΕ μας είχε στήσει ένα πανέμορφο γλέντι που κράτησε ως αργά-αργά…

Από το Νεστόριο στο Νοσοκομείο και στον κεντρικό Γράμμο

Τρίτη μέρα. Διαβαίνουμε τον άνω ρου του Αλιάκμονα προς τις πηγές του. Μαθαίνουμε για τα χωριά (το Γλυκονέρι, την Περιστέρα, τη Σλήμνιτσα, τον Μονόπυλο κ.ά.) που στήριξαν τον αγώνα και «ξυρίστηκαν» ως τα θεμέλιά τους για να μην υπάρχει δείγμα ότι εδώ ο λαός ξεσηκώθηκε για μια άλλη ζωή, τη σοσιαλιστική. Περνάμε ανάμεσα από τα συγκλονιστικά οχυρά των μαχητών του ΔΣΕ, την Τούχουλη, το Τσάρνο, τον Ανθρωπάκο, το Φλάμπουρο. Στο Παλιοχώρι μας υποδέχονται οι σύντροφοι της Επιτροπής Μνημείων της ΚΕ του ΚΚΕ που ήδη μια μέρα πριν έχουν δώσει απάντηση σ’ ένα ερώτημα: «Πού ήταν το νεκροταφείο του μεγάλου νοσοκομείου του ΔΣΕ;». Το έχουν βρει! Κοντά μας πλέον τα μέλη της ΚΕ του ΚΚΕ Δ. Γόντικας και Δ. Μανωλάκου και τα στελέχη του Κόμματος Κ. Σταμπολίδης και Θ. Κωνσταντινίδης.

Μετά από μια σύντομη ενημέρωση από τον σ. Δημήτρη Γόντικα, αρχίζουμε την αργόσυρτη ανάβαση στο ύψωμα της Σκάλας. Δέος ξανά. Δέος για την καταπληκτική δουλειά που έχει γίνει για την ανάδειξη των κτισμάτων του μεγάλου Νοσοκομείου του ΔΣΕ στον Γράμμο. Δέος ακόμα μεγαλύτερο, όταν βήμα το βήμα συνειδητοποιούμε -μέσα από τα υλικά που εκτίθενται στη διαδρομή, στα ταμπλό της μεγάλης μόνιμης υπαίθριας έκθεσης η οποία εκτείνεται σ’ ένα μήκος περίπου δύο χιλιομέτρων βατού χωματόδρομου και ενός δικτύου μονοπατιών- τον άθλο που επιτεύχθηκε, κοντά 80 χρόνια πριν, σ’ αυτόν τον τόπο για να σωθεί ο άνθρωπος. Ο άνθρωπος μαχητής του ΔΣΕ.

«Η κατασκευή, η λειτουργία και τα αποτελέσματα του νοσοκομείου ήταν ένας πραγματικός άθλος του ΔΣΕ» θα μας πει ο Δ. Γόντικας. «Αυτόν τον άθλο -συνέχισε- προσπαθήσαμε να τον αναδείξουμε, να φανούμε αντάξιοι, να τιμήσουμε την τεράστια προσφορά. Οργανώσαμε για αυτό την αποκάλυψη του νοσοκομείου. Μάλιστα θα δείτε πως ο Σακελλαρίου είπε πως διαμορφώθηκε μια τέτοια νοσοκομειούπολη που σήμερα μπορεί να μην υπάρχει, αλλά θα υπάρχουν τα ερείπια, τα χαλάσματα που αξίζει κανείς να έρθει να τα δει για να δει τι μπορεί να φτιάξει ο αγωνιστής όταν πιστεύει, όταν έχει θέληση, όταν είναι αφοσιωμένος σε μία υπόθεση. Επιστρατεύσαμε ό,τι καλύτερο έχει το Κόμμα σε αρχαιολόγους, μηχανικούς, αρχιτέκτονες, οικοδόμους, φωτογράφους, γραφίστες και κάθε ειδικότητα. Μελετήσαμε πολύ γιατί στην αρχή αυτά που βρήκαμε ήταν μέσα σε μια ζούγκλα, τα κτίσματα ήταν θαμμένα, δεν μπορούσες να τα δεις με την πρώτη ματιά. Ήταν μέσα σε έλατα, σε πεύκα, σε θάμνους. Το 1950 ο στρατός και τα ΛΟΚ έβαλαν φωτιά και τα κατέστρεψαν, τα έκαψαν. Ήθελε τεράστια προσπάθεια, για 4-5 χρόνια έγινε συστηματική προσπάθεια να καθαρίσουμε τον χώρο, να αναδείξουμε τα κτίσματα, να μελετάμε ό,τι έχει γραφεί για το νοσοκομείο για να μπορούμε να μελετήσουμε όσο γίνεται πιο συγκεκριμένα κάθε πλευρά, πώς λειτουργούσε κ.α. (…) Καταλήξαμε να γίνει αυτή η υπαίθρια έκθεση που έχει μια πρωτοτυπία. Είναι σε περίπου 10 ενότητες – ταμπλό που δίνει όλη την ιστορία κατασκευής και λειτουργίας του νοσοκομείου.

Ένας επισκέπτης που θα έρθει εδώ, ακόμα και αν δεν έχει μελετήσει και δεν ξέρει πολλά πράγματα μπορεί μέσα από τις ταμπέλες να αποκτήσει μια πλήρη εικόνα τι ήταν αυτό το νοσοκομείο».

Καθώς μελετούσαμε τα υλικά στα διάφορα ταμπλό της έκθεσης, νομίζαμε πως δεν έχει άλλα όρια η συγκίνηση. Ώσπου μας είπαν να πάμε λίγο πιο ψηλά στο βουνό. Και πήγαμε. Κι αντήχησε ο Γράμμος από το σύνθημα «Οι μαχητές του Γράμμου δεν λύγισαν ποτέ! Δόξα και τιμή στο ΚΚΕ!».

Ήμασταν ήδη στον χώρο του νεκροταφείου των μαχητών, που ανακαλύφθηκε μόλις μια μέρα πριν φτάσουμε εμείς. Δεν έχουμε λέξεις γι’ αυτό που νιώσαμε. Αφήσαμε τον χώρο στα χέρια των συντρόφων που έχουν αναλάβει την ανάδειξή του. Κατηφορίσαμε στα μονοπάτια που διασχίζουν το νοσοκομείο και φύγαμε προς Γράμμουστα. Μάθαμε για το Βέρτερνικ, τα Φούσια, την Πόρτα Οσμάν κ.ά. Ένα δυνατό χαλάζι μας προσγείωσε μόλις φτάσαμε στη Γράμμουστα. Συνεχίσαμε νότια για το χωριό Θεοτόκος. Κι άλλες αφηγήσεις στη διαδρομή, για το Σγούρο, τα Τρία Σύνορα, το Ζουμπάνι, τον Τάλιαρο, το Ταμπούρι, την ανακατάληψη του Γράμμου, αδύνατον να τα θυμηθεί όποιος δεν κράταγε αναλυτικές σημειώσεις. Κρατήσαμε μια σημείωση μόνο, για μια άλλη επίσκεψη, για το μεγάλο κανόνι που βρήκαν οι σύντροφοι 80 χρόνια μετά πάνω στον Σούφλικα και το κατέβασαν στα χέρια για να κοσμεί τον περίβολο στο μουσείο στην Θεοτόκο.

Η Θεοτόκος. Θα ‘χε ερημώσει ήδη, όπως ερημώνουν ένα προς ένα πλέον όλα τα χωριά της περιοχής. Όμως, η οικογένεια Ζούνη δώρισε στη μνήμη των αγωνιστών γονιών της, στο ΚΚΕ το σπίτι και το οικόπεδο που σήμερα στεγάζουν ένα ακόμα Μουσείο – Μνημείο, αυτό που αναφέρεται στους αγώνες του λαού στον κεντρικό και δυτικό Γράμμο. Ας μη σχολιάσουμε αναλυτικά όσα είδαμε. Η ιστορία και μόνο της κατασκευής αυτού του Μουσείου – Μνημείου και ο τρόπος που το αγκάλιασαν οι κάτοικοι της περιοχής, ο μπαρμπα-Κώστας που το προσέχει σαν τα μάτια του, είναι ένα ξεχωριστό κεφάλαιο. Μοναδικά ντοκουμέντα, μια ειδική κατασκευή το μεγάλο τρίπλευρο Δέλτα στην αυλή που «συνομιλεί» με το πρώτο μεγάλο μνημείο που έστησε το ΚΚΕ στη νέα Λυκόρραχη, στο διπλανό Κεφαλοχώρι, δίνουν σ’ αυτό τον χώρο μια ιδιαίτερη αξία που και γι αυτήν αξίζει να επανέλθουμε… Η Τομεακή Οργάνωση Κατασκευών του ΚΚΕ έχει βάλει εδώ τη σφραγίδα της.

Για τη Ναυσικά και την οικογένεια Φασουλή στο Κεφαλοχώρι, που μας φιλοξένησαν στη συνέχεια, δεν θα γράψουμε τίποτα. Όποιος περάσει από κει θα καταλάβει…

Γυρίσαμε στο Νεστόριο, περνώντας κάτω απ’ την ορθοπλαγιά του Χάρου. Κι άλλη εκκρεμότητα που αφήσαμε για την επόμενη φορά…

Στη Φλώρινα του ΔΣΕ

Κοιλάδα του Λαδοπόταμου, του βόρειου κλάδου του Αλιάκμονα. Ανταρτικό και Πισοδέρι, νότια σκιά της Μπέλα Βοδα, της έδρας της 10ης Μεραρχίας του ΔΣΕ, Λέσιτς, Μόρο, Τσούκα, Πολενάτες, Κουλκουθούρια, Βίγλα και Άλωνα, Μπούφι και Σολιτσιτό, Λούτζερ και Σκοπιά, ύψωμα 1033 και Γκιούπκα. Το κεφάλι γεμίζει και πάλι με πληροφορίες. Αδύνατον να τις επεξεργαστούμε. Ώσπου μετά από μια στροφή του δρόμου στ’ ανατολικά περίχωρα της Φλώρινας αντικρίζουμε το γλυπτό του Μακρή, εκείνες τις τεράστιες χαλύβδινες μορφές με τα υψωμένα χέρια και τα ξεσκισμένα στήθη να είναι απ’ τη μια ριζωμένες στη γη κι απ’ την άλλη να σκίζουν το μαύρο του ουρανού, να σε καλούν να φύγεις μαζί τους ψηλά. Στη σκιά τους κρατάνε καλά φυλαγμένους τους 700 μαχητές του ΔΣΕ που έπεσαν στη Μάχη της Φλώρινας τον Φλεβάρη του 1949. Πήραμε μαζί μας πολύτιμο φυλακτό την ειδική έκδοση της Οργάνωσης για τη Μάχη της Φλώρινας και το ταφικό μνημείο. Ξανά μας λείπουν λέξεις για ό,τι ζήσαμε…

Στάση καθαρτήρια, στη γέφυρα του Βενέτικου, στην επιστροφή, να γιορτάσουμε τα γενέθλια δυο κοριτσιών. Τα «κόκκινα πιράνχας», μια ομάδα του «Αερόστατου», που ήταν μαζί μας όλες αυτές τις μέρες κρατάνε ήδη τη σκυτάλη.

Την Κυριακή 9 Φλεβάρη 2025, πραγματοποιήθηκε εκδήλωση μνήμης και τιμής στα Νταμάρια Κοζάνης στον τόπο του μνημείου των 43 εκτελεσμένων αγωνιστών της εθνικής αντίστασης και άλλων 15 πατριωτών από τα Γερμανικά στρατεύματα κατοχής στις 26 Γενάρη του 1943.

Η εκδήλωση έγινε με πρωτοβουλία της Τομεακής Επιτροπής Κοζάνης του ΚΚΕ και του Παραρτήματος Κοζάνης της ΠΕΑΕΑ – ΔΣΕ. 

Ομιλητής της εκδήλωσης ήταν ο Γιώργος Στραβού μέλος του Γραφείου της Επιτροπής Περιοχής Δυτικής Μακεδονίας του ΚΚΕ, ο οποίος αναφέρθηκε στο ιστορικό της εκτέλεσης.

Στις 24 Γενάρη του 1944, αντάρτες του ΕΛΑΣ του Σινιάτσικου με Καπετάνιο τον Υψηλάντη, στήσανε ενέδρα στο λόφο Καγια Μποσί, ανατολικά του Βατερού, στο δρόμο Κοζάνης – Σιάτιστας. Εκεί χτύπησαν συνοδεία Γερμανών όπου φονεύτηκε γιατρός αξιωματικός των ΕΣ – ΕΣ, ονόματι Χάας και τραυματίστηκε βαριά ο οδηγός.

Στις 26 Γενάρη, οι κατακτητές επισκέφτηκαν τον τόπο της ενέδρας πυροβολώντας τα πάντα και τους πάντες, ότι κινούνταν σε ακτίνα βολής τους, σκοτώνοντας και εκτελώντας άμαχους στο πέρασμα τους, από την μπάρα της Σιάτιστας μέχρι την Κοζάνη.

Αφού δεν είχαν συμπληρώσει όσους ήθελαν να σκοτώσουν, πήραν όλους τους κρατούμενους από τις φυλακές του στρατοπέδου Κοζάνης και τους εκτέλεσαν παραδειγματικά, για να σπείρουν το φόβο και τον τρόμο στην περιοχή μας.

Αναφέρθηκε επίσης στο γεγονός ότι φέτος συμπληρώνονται 80 χρόνια από την λήξη του 2^ου Παγκοσμίου Πολέμου, από την ημέρα της αντιφασιστικής νίκης των λαών. Ήταν από τους φονικότερους πόλεμους που γνώρισε ποτέ η ανθρωπότητα, έληξε με την συνθηκολόγηση της φασιστικής Γερμανίας την 9^η Μάη 1945, και την άνευ όρων παράδοση της.

Στην χώρα μας ήταν το ΚΚΕ που σάλπισε την αντίσταση και υπήρξε ο οργανωτής, καθοδηγητής, η ψυχή και η ραχοκοκαλιά του αντιστασιακού αγώνα του λαού μας, αλλά και της οργάνωσης μιας νέας ζωής στις απελευθερωμένες περιοχές.

Μετά από την εισβολή των Γερμανών στην χώρα μας τον Απρίλη του 1941, κάποιοι κομμουνιστές απέδρασαν από τους τόπους εξορίας και μαζί με αυτούς που δρούσαν στην παρανομία, ανασυγκρότησαν το ΚΚΕ και στην συνέχεια οργάνωσαν την Αντίσταση κατά των κατακτητών.

Τα βασικά συμπεράσματα από αυτή την περίοδο ήταν ότι:

Όταν οι λαοί αποφασίσουν να βγουν μπροστά, οργανωμένοι και αποφασισμένοι να πάρουν τις τύχες στα χέρια τους, νικούν κάθε αντίπαλο, όσο ισχυρός και αν είναι. Γίνεται ακαταμάχητη η δύναμη τους.

Μόνο που για να μπορούν να το αποφασίσουν χρειάζονται την οργανωμένη επαναστατική πρωτοπορία της εργατικής τάξης, το κομμουνιστικό κόμμα, που έχοντας σωστή στρατηγική, όταν δημιουργηθεί επαναστατική κατάσταση, καθοδηγεί την εργατική τάξη και τους συμμάχους της στον αγώνα για την εργατική εξουσία.

Στην εκδήλωση έγινε προσκλητήριο νεκρών, κρατήθηκε ενός λεπτού σιγή για τους εκτελεσμένους αγωνιστές και κατατέθηκαν στεφάνια από την ΤΕ Κοζάνης του ΚΚΕ και το Παράρτημα Κοζάνης ΠΕΑΕΑ – ΔΣΕ. Η εκδήλωση έκλεισε με το ” Επέσατε θύματα”.

Σε μια συγκινητική εκδήλωση παρουσιάστηκε το βιβλίο, «Λαζαρέτο / Προσκυνώ», του Κώστα Ρούσσινου, που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις «Εντύποις» στην κατάμεστη αίθουσα του Συνδικάτου Οικοδόμων.

Πλήθος κόσμου ανταποκρίθηκε στο κάλεσμα της Πανελλήνιας Ένωσης Αγωνιστών Εθνικής Αντίστασης και του Πολιτιστικού Συλλόγου Λευκιμμιωτών Αττικής.

Στην εκδήλωση παρευρέθηκε αντιπροσωπεία της ΚΕ του ΚΚΕ με επικεφαλής τον Γενικό Γραμματέα της Δημήτρη Κουτσούμπα.

Το βιβλίο ζωντανεύει στιγμές της ηρωικής πορείας των μελλοθάνατων προς την αθανασία. Αφιερώνεται στους 112 εκτελεσμένους κομμουνιστές και άλλους αγωνιστές της Εθνικής Αντίστασης και του Δημοκρατικού Στρατού Ελλάδας στο νησάκι Λαζαρέτο, οι οποίοι ήταν έγκλειστοι ως θανατοποινίτες στη φυλακή της Κέρκυρας καταδικασμένοι για τη δράση που ανέπτυξαν, στην κατοχή και αμέσως μετά, για τη λευτεριά και το δίκιο του λαού μας.

Στο νησί περπατώντας

Μελετώ ξανά τους σταυρούς

Ηλικίες και χρόνου σφαγής…

Η εκδήλωση άνοιξε με το «Λαζαρέτο» σε ποίηση Κ. Ρούσσινου και μουσική του Σπύρου Σαμοΐλη.

Στη συνέχεια ο Κ. Ρούσσινος περιέγραψε την υπόθεση του βιβλίου… Ένας εγγονός βρίσκει επιστολές και φωτογραφίες του παππού του… Με όχημα αυτή την ιστορία ξετυλίγεται η ιστορία…

Τη δραματοποιημένη παρουσίαση του έργου έκαναν οι Νάντια Δαλκυριακίδου, Δημήτρης Χατζημιχαηλίδης, Ελένη Ξάνθου σκορπίζοντας συγκίνηση, περηφάνια, πείσμα και αντοχή… Και οι στίχοι μπλέκονται με γράμματα μελλοθανάτων στον «Γολγοθά», λίγο πριν τους πάνε για εκτέλεση. Η ιστορία των αλύγιστων της ταξικής πάλης που με τις πράξεις τους έγιναν «γεφύρια γεφύρια» για να περάσουν οι επόμενες γενιές, γιατί «στις ανηφόρες» πάντα θα θυμόμαστε «τα νεκρά αδέρφια μας».

«Στους 112 εκτελεσμένους Προμηθείς,

που αγάπησαν τις φλόγες του μέλλοντος,

ένα γαρίφαλο θ’ ακουμπήσω

μαζί μ’ ένα δάκρυ.

και ύστερα θα απλώσω στο τοίχωμα σημαίες.

Αυτές που αγρυπνούν τα όνειρα στα κάτεργα

και διαδηλώνουν στους δρόμους την ελπίδα…».

Στη συνέχεια παρουσιάστηκαν μελοποιημένα κομμάτια του έργου από τον Σπ. Σαμοΐλη, ο οποίος για λόγους υγείας δεν μπόρεσε να παρευρεθεί στην εκδήλωση. Αλλά όπως ενημέρωσε ο Κ. Ρούσσινος το επόμενο διάστημα σχεδιάζει τη μελοποίηση όλου του έργου.

Για το βιβλίο μίλησε ο Παναγιώτης Τσαπόγας, συγγραφέας, ο οποίος χαρακτήρισε τον Κ. Ρούσσινο, «στρατευμένο δημιουργό». Όπως σημείωσε, το έργο ξετυλίγει το νήμα που συνδέει το χθες με το σήμερα. Ένα «κόκκινο νήμα που συνδέει την παλιά φρουρά με τη νέα σπορά αγωνιστών». Χαρακτηρίζοντας την ποίηση του σημείωσε ότι από τη μία είναι λόγος απέριττος, ενώ παράλληλα υπάρχει μουσικότητα και λυρικές εξάρσεις. Ανάφερε, ακόμα, ότι ο Ρούσσινος με την ποίηση του ανοίγει δρόμους και το κυριότερο, ότι παρά την προσωρινή οπισθοχώρηση, το έργο του είναι κάλεσμα στράτευσης στον «πανάρχαιο αγώνα για να ανθρωπέψει ο άνθρωπος».

Ο εκδότης Γιάννης Κρανιάς μίλησε για την γνωριμία του με τον Κ. Ρούσσινο. Αλλά και την επιλογή των εκδόσεων «Εντύποις» για την ανάγκη έκδοσης της ποίησης και δη στρατευμένης. Ανάφερε, επίσης, ότι με το «Λαζαρέτο» ο Κ. Ρούσσινος προσφέρει, μέχρι στιγμής, το καλύτερο έργο του. Κατέληξε ότι το μοτίβο της ποίησης του είναι ο αγώνας, η νίκη, η ήττα, αλλά και η ελπίδα…

Ο Κώστας Μπορμπότης, πολιτικός επιστήμονας, μέλος της Ιδεολογικής Επιτροπής της ΚΕ του ΚΚΕ σημείωσε, μεταξύ άλλων:

«Στο Λαζαρέτο, όπως και στα δεκάδες κολαστήρια που έστησε η αστική τάξη σε ολόκληρη τη χώρα, έχουν γραφτεί κάποιες από τις πιο ένδοξες σελίδες της Ιστορίας του εργατικού και λαϊκού μας κινήματος, κάποιες από τις πιο ένδοξες και αιματοβαμμένες σελίδες της Ιστορίας του ΚΚΕ.

Στο Λαζαρέτο και στους άλλους τόπους μαρτυρίου, αμέτρητοι ήταν οι αγωνιστές που στάθηκαν ολόρθοι μπροστά στο θάνατο, στήθηκαν στους τοίχους των εκτελέσεων ενώ αρκούσε μία και μόνο υπογραφή τους στη δήλωση αποκήρυξης της κομμουνιστικής τους ιδεολογίας, για να γυρίσουν στις οικογένειες και τους αγαπημένους τους,

Στα κελιά των Φυλακών του νησιού μας, της Κέρκυρας ρίχτηκαν ηρωικές μορφές του αγώνα: Ο Νίκος Ζαχαριάδης, ο Νίκος Μπελογιάννης και ο Άρης Βελουχιώτης.

Ο Χαρίλαος Φλωράκης που το 1954 αντίκρισε για πρώτη φορά την Κέρκυρα δεμένος με αλυσίδες στα χέρια και στα πόδια, όπως ο ίδιος αφηγούνταν.

Ο Μήτσος Παπαρήγας, ο Χρήστος Μαλτέζος, ο ηρωικός Γραμματέας της ΟΚΝΕ που δολοφονήθηκε μετά από φρικτά βασανιστήρια και μία ατελείωτη λίστα κομμουνιστών και αγωνιστών.

Όλους αυτούς τους αγωνιστές που μαρτύρησαν στις φυλακές και στα ξερονήσια, στο Λαζαρέτο, στη Γυάρο, στη Μακρόνησο, δεν τους ξεχνάμε, τους τιμάμε έμπρακτα. Γιατί όχι μόνο θυμόμαστε. Θυμόμαστε και συνεχίζουμε. Θυμόμαστε και πεισμώνουμε, παίρνουμε δύναμη από τη θυσία τους και δυναμώνουμε τον σημερινό μας αγώνα.

Έχουμε δώσει όρκο στους νεκρούς μας, τους κουβαλάμε μαζί μας, τους έχουμε δίπλα μας, μαζί βαδίζουμε σε αυτήν την υπερεκατοντάχρονη συγκλονιστική ιστορική πορεία του Κόμματός μας.

Και ο σ. Κώστας μέσα από τους στίχους του δίνει φωνή στους αγωνιστές του Λαζαρέτο, συνομιλεί με το παρελθόν για να δώσει δύναμη στο μέλλον. Στίχοι που ασφαλώς συγκινούν, αλλά κυρίως στοχεύουν στο νου, κινητοποιούν τη σκέψη, σφυρηλατούν ανθεκτικότητα απέναντι στις αντιξοότητες του αγώνα, ισχυροποιούν τη θέληση και την αποφασιστικότητα».

Κλείνοντας ανάφερε ότι το ΚΚΕ έχει ήδη ολοκληρώσει τις διαδικασίες του καλλιτεχνικού διαγωνισμού για τη φιλοτέχνηση μνημείου αντάξιου των θυσιών και των ηρωικών αγώνων του λαού μας, που θα στηθεί πάνω στη νησίδα του Λαζαρέτο. Όπως σημείωσε, «το 1ο βραβείο απονεμήθηκε στην πρόταση του γλύπτη Βασίλη Δωρόπουλου και άμεσα προχωράμε στην κατασκευή του γλυπτού, που θα συνδυαστεί με τον αγώνα που θα δώσει το Κόμμα μας προκειμένου να προχωρήσει η διαδικασία ολοκλήρωσης του Μουσείου στο νησί καθώς και της ανάδειξης του τοίχου των εκτελέσεων, αλλά και όλων των μνημειακών στοιχείων του νησιού.

Το μνημείο αυτό θα στηθεί και θα αποκαλυφθεί σε ειδική εκδήλωση που θα πραγματοποιηθεί το Οκτώβριο του 2025 και σας καλούμε από τώρα όλους να τιμήσουμε όλους αυτούς που στάθηκαν ολόρθοι στον αγώνα».

Τελευταίος ομιλητής ήταν ο Χρήστος Γόδας, συγγενής του Νίκου Γόδα, ο οποίος εμφανώς συγκινημένος δήλωσε πως αισθάνεται, ότι δεν θα μπορούσε να βρίσκεται οπουδήποτε αλλού, παρά από το να δίνει το «παρών» σε αυτήν την εκδήλωση. «Αισθάνομαι ότι ξημερώνει μια μέρα που θα σηκώσουμε ξανά από τον πάτο του τσουκαλιού, την Ιστορία». Με συγκίνηση έφερε ξανά στο νου του, το πώς έμαθε την ιστορία του Νίκου Γόδα.

Αξίζει να σημειωθεί ότι όλα τα έσοδα του βιβλίου θα πάνε στο Μνημείο που θα φιλοτεχνηθεί στο Λαζαρέτο από το Κόμμα.

Συγκινητικές στιγμές ζήσαμε χτες στις Συκιές της Θεσσαλονίκης, λίγα μέτρα μακριά από το κολαστήριο του Επταπυργίου (Γεντί Κουλέ). Εκεί όπου δεκάδες συγγενείς εκτελεσμένων κομμουνιστών και άλλων αγωνιστών συναντήθηκαν στα χώματα τα ποτισμένα από το αίμα των ηρώων τους.

Εκεί όπου τους τελευταίους μήνες εντοπίστηκαν 5 ομαδικοί τάφοι και 33 σκελετοί εκτελεσμένων της περιόδου 1946-1955, κατά τη διάρκεια εργασιών ανάπλασης του χώρου του πάρκου – μνημείου Εθνικής Αντίστασης.Με πρωτοβουλία της Κομματικής Οργάνωσης Κεντρικής Μακεδονίας του ΚΚΕ οργανώθηκε η χτεσινή συνάντηση συγγενών στον χώρο. Μέσα σε ελάχιστες μέρες, πολλοί συγγενείς δεκάδων εκτελεσμένων ανταποκρίθηκαν στο κάλεσμα του ΚΚΕ και έδωσαν στοιχεία επικοινωνίας και χτες συμμετείχαν στην πρώτη συνάντηση. Παραβρέθηκε πολυμελής αντιπροσωπεία της ΚΕ του ΚΚΕ με επικεφαλής την Θεανώ Καπέτη, μέλος του ΠΓ της ΚΕ του ΚΚΕ και Γραμματέα της ΚΟ Κεντρικής Μακεδονίας.                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            Οι συγγενείς ήρθαν αποφασισμένοι να απαιτήσουν να βρουν και να θάψουν τους νεκρούς τους. Να αποδώσουν τις τιμές που αξίζουν στους ήρωες που οδηγήθηκαν στον θάνατο παλεύοντας για τη ζωή.Οι νεότεροι θυμήθηκαν διηγήσεις της μάνας, του πατέρα, που έχασαν τα αδέλφια τους και έφυγαν κι αυτοί από τη ζωή με τον καημό. Γιατί ποτέ δεν έμαθαν πού ήταν θαμμένοι, δεν είχαν τη δυνατότητα να πάνε και να γονατίσουν στον τάφο τους, να πουν το τελευταίο «αντίο» στους ήρωες που στάθηκαν περήφανα μπροστά στο εκτελεστικό απόσπασμα.

Από τη Θεσσαλονίκη, την Κατερίνη, το Κιλκίς, τη Χαλκιδική κ.α. Άλλοι με ένα λουλούδι στο χέρι, άλλοι με μια φωτογραφία στην τσέπη, άλλοι με τις καταδικαστικές αποφάσεις που αναζήτησαν και βρήκαν τα επόμενα χρόνια.

Έψαχναν να βρουν ένα ίχνος στα σκαμμένα χώματα και άφησαν από ένα λουλούδι στο σημείο.

Η απαίτηση των συγγενών

Όλοι όσοι βρέθηκαν χτες στον χώρο που αποκαλύφθηκαν οι ομαδικοί τάφοι και άλλοι τόσοι που επικοινώνησαν τηλεφωνικά, συνυπογράφουν το αίτημα να συνεχιστούν οι εργασίες και να ξεκινήσει διαδικασία ταυτοποίησης των σκελετών.                                                                                                                                                                                                                                                                                                        «Εμείς οι απόγονοι των εκτελεσμένων κομμουνιστών και αγωνιστών της περιόδου 1946-1954, κατόπιν της αποκάλυψης ομαδικών τάφων στην περιοχή του Επταπυργίου, ζητάμε να πραγματοποιηθεί ταυτοποίηση μέσω DNA τεστ των σκελετών που βρέθηκαν και των απόγονων των εκτελεσμένων.

Ζητάμε επίσης από την πολιτεία να χρηματοδοτήσει και να μεριμνήσει για την ολοκληρωμένη ανασκαφή της ευρύτερης περιοχής, για την αποκάλυψη και άλλων λειψάνων από τις ομαδικές εκτελέσεις.

Είναι το λιγότερο που μπορεί να γίνει για τους νεκρούς μας που τους φέρθηκε με βαναυσότητα το κράτος».

Χρέος στους αλύγιστους της ταξικής πάλης

Εκεί, μπροστά στο σημείο των ανασκαφών, ο Δημήτρης Παπατολίδης, μέλος της ΚΕ του ΚΚΕ, επικεφαλής του Τμήματος Ιστορίας της Οργάνωσης Κεντρικής Μακεδονίας, καλωσόρισε τους συγγενείς και ανέφερε: «Η ζωή τα έφερε έτσι, ώστε σε μια χρονιά που το Κόμμα μας είχε προγραμματίσει τη δημιουργία μνημείου για τους εκτελεσμένους κομμουνιστές και άλλους αγωνιστές στο Επταπύργιο, να βρεθούν 33 σκελετοί στη διάρκεια των ανασκαφικών εργασιών στον συγκεκριμένο χώρο.

Δίνουμε όλες μας τις δυνάμεις για να μη θαφτεί το ζήτημα. Να γίνει DNA τεστ στα οστά και στους συγγενείς, για να υπάρξει ταυτοποίηση των νεκρών, να συνεχιστεί η ανασκαφή στην ευρύτερη περιοχή και με χρηματοδότηση από την πολιτεία. Έχουμε ευθύνη απέναντι σε αυτούς τους αλύγιστους αγωνιστές, στις οικογένειές τους, τουλάχιστον να γίνει αυτή η προσπάθεια και να ολοκληρωθεί».

Επίσης αναφέρθηκε στις εκτελέσεις που έγιναν κυρίως το 1946-1949 με το Γ’ ψήφισμα, τους αναγκαστικούς νόμους, όπου εκτελούνταν ακόμα και ανήλικοι. «Είναι δεδομένο ότι στην περιοχή του συγκεκριμένου λόφου και σε κοντινή απόσταση είναι θαμμένοι τουλάχιστον 400 κομμουνιστές και άλλοι αγωνιστές που εκτελέστηκαν από τον Ιούλιο του 1946 έως το 1955 που έγινε η τελευταία εκτέλεση στη χώρα μας».

Και πρόσθεσε ότι «αυτοί οι νεκροί δεν παραδόθηκαν ποτέ στις οικογένειες και δεν θάφτηκαν, την ίδια περίοδο που οι ποινικοί κρατούμενοι δίνονταν στις οικογένειές τους. Αυτό που επείγει και είναι ένα ανοιχτό χρέος στη βαναυσότητα που δέχθηκαν αυτοί οι νεκροί από το αστικό κράτος της χώρας μας, είναι έστω και τώρα να στηθεί ένα μνημείο. Το ΚΚΕ δεσμεύεται ότι μέσα στο 2025 θα ολοκληρώσει αυτή την προσπάθεια».

Ζωντανή Ιστορία του ΚΚΕ

Ο Θεοδόσης Κωνσταντινίδης, μέλος της Επιτροπής Μνημείων της ΚΕ του ΚΚΕ και συγγενής εκτελεσμένου, αναφέρθηκε στη σημασία των ευρημάτων, στην προσπάθεια του Κόμματος για τη δημιουργία μνημείου για τους εκτελεσμένους στο Γεντί Κουλέ και στην προσπάθεια που έγινε να συγκεντρωθεί ο μαρτυρικός κατάλογος των εκτελεσμένων: «Πρέπει να καταλάβουμε όλοι εμείς και κυρίως αυτοί που εργάζονται εδώ και βοηθάνε στο ξέθαμα και στη μεταφορά των οστών, ότι εδώ πρόκειται για ζωντανή Ιστορία του Κόμματος, πρόκειται για ανθρώπους που έχουν άμεση αντανάκλαση σε 400 οικογένειες, που σχεδόν 80 χρόνια δεν είχανε σημείο αναφοράς. Ήταν ο ευρύτερος χώρος γύρω από το Γεντί Κουλέ η αναφορά που γινόταν στους εκτελεσμένους.

Κάναμε εκδηλώσεις μετά τη μεταπολίτευση, στο Γεντί Κουλέ, ακριβώς για να κρατάμε το ζήτημα ζωντανό. Θυμόμαστε ότι γράφαμε στα πλακάτ τα ονόματα των εκτελεσμένων και μαζεύονταν οι συγγενείς, με σημείο αναφοράς το πλακάτ που έλεγε π.χ. Αλβανός Ακίνδυνος, Αγάπιος Σαχίνης, Αυγητίδης Γρηγόρης κ.λπ.

Μαζεύονταν οι συγγενείς και έβλεπες να ξεφορτώνουν αυτά τα συναισθήματα που τόσα χρόνια κρύβανε και καταπιέζανε. Πρέπει λοιπόν αξιοποιώντας και τη συγκυρία να μπορέσουμε να ταυτοποιήσουμε τουλάχιστον ορισμένα».

Σχετικά με το μνημείο είπε: «Θα χωροθετηθεί μια θέση για να τοποθετήσει το ΚΚΕ το μνημείο, όπως έχει προγραμματίσει και είναι δρομολογημένο εδώ και καιρό. Πριν έρθουν στο φως αυτά τα ευρήματα από την ανασκαφή. Θέλουμε να δημιουργηθεί ένα δίκτυο ιστορικό που έχει σχέση με το Γεντί Κουλέ, τους χώρους δηλαδή που βασανίστηκαν και ταλαιπωρήθηκαν οι σύντροφοί μας, το μνημείο του ΚΚΕ το οποίο έχουμε ζητήσει να τοποθετηθεί σε χώρο έξω από τα τείχη και αυτό το δίκτυο να καταλήγει εδώ στο μνημείο της Εθνικής Αντίστασης.

Είναι ευθύνη της πολιτείας και να βοηθήσει για να γίνει η ταυτοποίηση και η εξέταση DNA και να επισπευσθούν οι διαδικασίες για να οριστικοποιηθεί ο χώρος που θα τοποθετήσει το ΚΚΕ το μνημείο. Εμείς είμαστε σε θέση να έχουμε αποτέλεσμα σύντομα. Ό,τι αφορά την πολιτεία θα κάνουμε – ήδη κάναμε – παρεμβάσεις στα αρμόδια υπουργεία».

«Αναμνηστικό» στους συγγενείς

Στους συγγενείς δόθηκε ένας φάκελος που περιείχε μία έκδοση που κυκλοφόρησε πριν περίπου 2 χρόνια, με τίτλο «Άσβεστος φάρος στο Γεντί και φως που καίει», με σύντομο ιστορικό για το Γεντί Κουλέ που περιλαμβάνει και τα 375 ονόματα εκτελεσμένων που προέκυψαν από μια πρώτη έρευνα που έκανε το ΚΚΕ.

Επίσης δόθηκε φωτογραφία της γλυπτικής σύνθεσης που προκρίθηκε από τον διαγωνισμό που πραγματοποίησε η ΚΕ του ΚΚΕ για το μνημείο για τους εκτελεσμένους στο Επταπύργιο και η κάτοψη και η όψη του μνημείου. Πρόκειται για ένα κεντρικό γλυπτικό σύμπλεγμα και 7 γρανιτένιες πλάκες με χαραγμένα τα περίπου 400 ονόματα των δολοφονημένων από το αστικό κράτος την περίοδο 1946 – 1955.

Ενεργά παρών ο δήμος Νεάπολης – Συκεών

Στη συνάντηση των συγγενών παραβρέθηκε και ο Σίμος Δανιηλίδης, δήμαρχος Νεάπολης – Συκεών, που συνεχίζει την προσπάθεια να αναδειχθεί αυτό το σημαντικό τεκμήριο της σύγχρονης Ιστορίας του τόπου.

«Είμαστε εδώ σήμερα με πολύ ανάμεικτα αισθήματα. Είμαστε χαρούμενοι γιατί βρήκαμε, έστω και μετά από 80 χρόνια καθυστέρηση, τους σκελετούς των ανθρώπων που έχασαν τη ζωή τους για τις ιδέες τους και για την πατρίδα. Είμαστε στεναχωρημένοι, πικραμένοι και θυμωμένοι γιατί έχασαν τη ζωή τους νέα παιδιά. Από τους σκελετούς φαίνονται ότι κάποια ήταν πολύ νεαρά, 17, 18, 20 χρονών. Είμαστε θυμωμένοι γιατί το τότε κράτος εκτελούσε αυτούς τους ανθρώπους και παρά τα λεγόμενά τους για την πίστη και τη θρησκεία τους πετούσαν εδώ αδιάβαστους.

Εμείς από την πρώτη στιγμή είπαμε ότι μπορεί να μην έχει αρχαιολογικό ενδιαφέρον, αλλά για εμάς, για την πόλη μας, για όλη την Ελλάδα, έχει τρομερό ιστορικό ενδιαφέρον. Ζητήσαμε με ευθύνη δική μας και με δαπάνες δικές μας και με κίνδυνο καθυστέρησης του έργου, να γίνουν εκτεταμένες ανασκαφές. Και θα συνεχίσουμε τις ανασκαφές.

Παραδίδουμε τους σκελετούς στην αστυνομική διεύθυνση. (…) Ξεκινήσαμε να κάνουμε επαφή με το τμήμα Ανθρωπολογίας στο ΔΠΘ, για να κάνουμε εργαστηριακούς ελέγχους και εφόσον ταυτοποιηθούν οι σκελετοί με συγγενείς, όσοι θέλουν να τους πάρουν για να τους θάψουν. Για τους υπόλοιπους, σε συνεννόηση με την Ιερά Μητρόπολη Νεαπόλεως Σταυρουπόλεως θα γίνουν οι θρησκευτικές διαδικασίες για να επιτραπεί ταφικό τμήμα στο συγκεκριμένο σημείο για να τοποθετήσουμε τους σκελετούς και να ψαλθεί εξόδιος ακολουθία».

Και κατέληξε: «Είναι συνταρακτικό να βλέπεις το κρανίο να έχει την τρύπα από τη “χαριστική” βολή, να βλέπεις τη σφαίρα μέσα στο κεφάλι, να βλέπεις το παπούτσι με το τακούνι που παραπέμπει σε νέα κοπέλα.

Θα συνεχίσουμε τον αγώνα για να τα αποκαλύψουμε, γιατί το χρωστάμε στις ψυχές αυτών των ανθρώπων που σε τόσο νεαρή ηλικία έχασαν τη ζωή τους για τις ιδέες τους και για τα πιστεύω τους».

Τα τεκμήρια της βαρβαρότητας

Στα ευρήματα του χώρου αναφέρθηκε η Σταυρούλα Τζεβρένη, αρχαιολόγος της Εφορίας Αρχαιοτήτων Πόλης Θεσσαλονίκης, που επιβλέπει τις εργασίες στον χώρο, μετά από αίτημα του δήμου Νεάπολης – Συκεών.

Όπως είπε, «εντοπίστηκαν πέντε (5) συγκεντρώσεις. Ο πρώτος εντοπισμός, τον περασμένο Νοέμβριο, αφορούσε έναν σκελετό ο οποίος ήταν διαταραγμένος. Ειπώθηκε ότι υπήρχε και δεύτερος.

Στη συνέχεια ζητήθηκε από την υπηρεσία μας να γίνει διερεύνηση της περιοχής και σε σημεία που δεν έπιανε το τεχνικό έργο. Οπότε ξεκινήσαμε κάνοντας μία διερευνητική τομή, την οποία διευρύναμε και πέσαμε πάνω στον πρώτο στην ουσία ομαδικό τάφο.

Έτσι βρήκαμε πρώτα 3, μετά 5, 10 και ο μεγαλύτερος ήταν ο τελευταίος με 13 σκελετούς.

(…) Βρέθηκαν σόλες, άρβυλα στρατιωτικά, κουμπιά από εσώρουχα κυρίως, ελάχιστα από ενδύματα. Σε έναν υπήρχε και ένα χάλκινο δαχτυλίδι. Συλλέξαμε και σφαίρες. Νομίζω ότι όσοι μελετούν και τη νεότερη ιστορία θα μπορέσουν να βοηθήσουν για τις ταυτίσεις».

Σε ό,τι αφορά την κατάσταση των σκελετών είπε: «Είναι πολύ σφιχτές οι επιχώσεις και γι’ αυτό οι σκελετοί δεν είναι σε πολύ καλή κατάσταση, θρυμματίζονται εύκολα».

Θάφτηκαν ακόμα πιο βαθιά στην ανοικοδόμηση

Ο Σπύρος Κουζινόπουλος, δημοσιογράφος, που αυτή την περίοδο κυκλοφορεί το βιβλίο του με τίτλο «Γεντί Κουλέ, η Βαστίλη της Θεσσαλονίκης», δήλωσε: «Περίπου 400 άτομα εκτελέστηκαν. Δεν μπορεί κανείς να πει αν αυτός είναι ο πραγματικός αριθμός. Πιθανά είναι περισσότεροι. Από τα αρχεία της φυλακής που τα έψαξα το 1986, διαπίστωσα στη συνέχεια ότι υπήρχαν και ελλείψεις. Βρήκα άτομα που εκτελέστηκαν και δεν περιλαμβάνονταν σε εκείνο τον κατάλογο.

Το συγκλονιστικό είναι ότι εδώ, αμέσως μετά την εκτέλεση θάβονταν επιτόπου σε ομαδικούς λάκκους που τους άνοιγαν οι ποινικοί κρατούμενοι του Γεντί Κουλέ, στους οποίους σαν ανταμοιβή για τους κασμάδες και τα φτυάρια που χρησιμοποιούσαν, τους επέτρεπαν να πάρουν τα ρούχα των εκτελεσμένων και τα παπούτσια, γι’ αυτό οι περισσότεροι βρέθηκαν γυμνοί και ξυπόλητοι.

Όλη αυτή η περιοχή πρέπει να είναι γεμάτη από οστά. Τότε ήταν ακατοίκητη. Στη συνέχεια, στη δεκαετία του ’60 άρχισαν να χτίζονται οικοδομές και οι εργολάβοι σκάβοντας στα θεμέλια έβρισκαν κόκαλα και κρανία, τα οποία αντί να τα παραδώσουν στην αστυνομία και στην αρχαιολογική υπηρεσία, τα έθαβαν ακόμα πιο βαθιά, ή τα πετούσαν για να μην έχουν καθυστέρηση στην ανέγερση της οικοδομής».

Ψυχή και καρδιά γεμάτη αξίες και ιδανικά

Κάποιοι από τους συγγενείς των εκτελεσμένων μίλησαν για τους «δικούς» τους ήρωες.

Η Ελένη Σαρηγιαννίδου μίλησε για τον παππού της τον Απόστολο Ωρολογά, που εκτελέστηκε στις 16 Δεκεμβρίου του 1946. Δικάστηκε και καταδικάστηκε «με κατηγορία ότι κατείχε όπλα. Όπλα δεν βρέθηκαν ποτέ, αλλά και μόνο που ήταν κομμουνιστής αυτό έφτανε. Και τον εκτελέσανε μαζί με άλλους 49. Φυσικά ποτέ δεν βρέθηκε το πτώμα, δεν παραδόθηκε στους συγγενείς για να κάνουν μια αξιοπρεπή κηδεία. Μακάρι να τον βρούμε».

Ο Κώστας Σαπρανίδης είπε πως ο ξάδερφός του Θεοχάρης Σαπρανίδης και ο γείτονάς του Γιώργης Καλέμης ήταν οι πρώτοι εκτελεσμένοι, τον Ιούλη του 1946. «Αν βρέθηκαν δύο σε έναν τάφο, ενδέχεται να είναι αυτοί», είπε.

Ο Αγάπιος Σαχίνης ήταν εκεί για τον θείο του, τον Αγάπιο Σαχίνη: «Το καλύτερο που έχω να κάνω και εγώ και όλοι όσοι έχουν να θυμηθούν, είναι να είμαστε σιωπηλοί. Το είπαν μόνοι τους αυτό που είχανε να πουν με τη στάση τους. Διότι αυτός που κατέβηκε από το Ρέο, πριν κάνει τα 6 βήματα για να πάει στον τοίχο, ο ενωμοτάρχης του έδωσε μπροστά του ένα χαρτί και του είπε “υπέγραψέ το για να πας στο σπίτι σου” κι αυτός το παραμέρισε το χαρτί και πήγε στα 6 βήματα. Για να το κάνεις αυτό δεν θέλεις μόνο καρδιά, θέλεις και ψυχή γεμάτη με αξίες, γεμάτη με ιδανικά».

Επίσης σημείωσε: «Μπορεί να είμαστε στην αρχή των όσων θα δούμε. Και αυτά που ίσως δούμε στη συνέχεια, αποκαλύψουν και τη βαρβαρότητα που μέχρι τώρα πολύ έντεχνα την έκρυβαν, για να παραποιήσουν την ιστορία. Όμως η ιστορία θα τους τιμωρήσει.

Έχουν ευθύνη από εδώ και πέρα αρκετοί. Πρώτα το υπουργείο Δικαιοσύνης, να ανοίξει η αποθήκη όπου μέσα είναι οι φάκελοι με τις καταδικαστικές αποφάσεις. Να δούμε ποιοι ήταν αυτοί που αποφάσισαν. Γιατί αυτοί που αποφάσιζαν είναι ένα κομμάτι και της μετέπειτα Ιστορίας της χώρας. Και εκεί θα δούμε πολλά ονόματα και θα καταλάβουμε πάρα πολλά, για πάρα πολλούς».