Φίλες και φίλοι,
Ούτε η ίδια η ιστορία αυτού του κτιρίου είναι τυχαία.
Χτίστηκε το 1828 ως Καποδιστριακό Ορφανοτροφείο. Ένας χώρος που προοριζόταν να στεγάσει παιδιά που είχαν χάσει τους γονείς στην αστική εθνικοαπελευθερωτική επανάσταση.
Στη συνέχεια έγινε Σχολή Ευελπίδων.
Αργότερα λοιμοκαθαρτήριο.
Έπειτα φρενοκομείο.
Και τελικά μετατράπηκε σε φυλακή υψίστης ασφαλείας.
Σαν να συμπυκνώνεται μέσα στους τοίχους του η ίδια πορεία του αστικού κράτους.
Από έναν χώρο που προοριζόταν να υπηρετήσει κοινωνικές ανάγκες, μετατράπηκε τελικά σε μηχανισμό καταστολής απέναντι σε όσους αμφισβητούσαν την εξουσία της αστικής τάξης.
Γιατί αυτό είναι το πραγματικό περιεχόμενο της ιστορίας των φυλακών της Αίγινας.
Ήταν ένας χώρος όπου το αστικό κράτος συγκέντρωσε την πρωτοπορία του εργατικού και λαϊκού κινήματος.
Δεν φοβόταν απλώς κάποιους ανθρώπους.
Φοβόταν τις ιδέες τους.
Φοβόταν την οργάνωσή τους.
Φοβόταν την επιρροή τους μέσα στην εργατική τάξη και στον λαό.
Γι’ αυτό και από αυτά τα κελιά πέρασαν μορφές που σφράγισαν την ιστορία του επαναστατικού κινήματος στη χώρα μας.
Ο Μήτσος Παπαρήγας. Ο Νίκος Μπελογιάννης. Ο Νίκος Βαβούδης. Ο Χαρίλαος Φλωράκης. Ο Άρης Βελουχιώτης. Ο Αντώνης Αμπατιέλος. Ο Μιχάλης Παπαμαύρος.
Και εκατοντάδες ακόμη κομμουνιστές, εργάτες, αγρότες, διανοούμενοι, νέοι άνθρωποι που πλήρωσαν με χρόνια φυλακής τη στράτευσή τους στην υπόθεση της εργατικής τάξης.
Όμως αν κάποιος νομίζει ότι η ιστορία αυτού του τόπου είναι μόνο ιστορία μαρτυρίου, κάνει λάθος.
Αν κάτι χαρακτηρίζει τις φυλακές της Αίγινας δεν είναι μόνο οι διώξεις.
Είναι η νίκη του ανθρώπου απέναντι στη βαρβαρότητα.
Είναι η μετατροπή ενός τόπου που σχεδιάστηκε για να σπάει συνειδήσεις σε χώρο που έχτιζε αποφασισμένους ανθρώπους, με ατσάλινη θέληση.
Από τις ηρωικές σελίδες που γράφτηκαν εδώ, η πιο γνωστή είναι, χωρίς αμφιβολία, η απόδραση των οκτώ κομμουνιστών τον Μάη του 1934.
Δεν πρόκειται απλώς για μια εντυπωσιακή απόδραση που αιφνιδίασε το αστικό κράτος. Δεν πρόκειται για μια ιστορία προσωπικού ηρωισμού. Πρόκειται για μια ιστορία συλλογικής οργάνωσης.
Για μήνες ολόκληρους, με απόλυτη πειθαρχία, με υπομονή, με σχέδιο και συνωμοτικότητα, οι κρατούμενοι, σε σύνδεση με τον παράνομο μηχανισμό του Κόμματος, προετοίμασαν την απόδρασή τους μέσα από τον υπόγειο αγωγό που βρίσκεται έξω από αυτή την αίθουσα.
Η απόδραση των “οκτώ” δεν έγινε θρύλος μόνο επειδή απέδρασαν οκτώ άνθρωποι.
Έγινε θρύλος γιατί απέδειξε ότι ακόμη και μέσα στις πιο δύσκολες συνθήκες ο οργανωμένος αγώνας μπορεί να ανοίγει δρόμους εκεί που φαινομενικά υπάρχουν αδιέξοδα.
Έδειξε ότι για τους κομμουνιστές δεν υπάρχουν άπαρτα κάστρα, έδειξε πως η δύναμή τους είναι μεγαλύτερη απ’ τα δεσμά τους.
Συντρόφισσες και σύντροφοι,
Φίλες και φίλοι,
Η απόδραση όμως ήταν μόνο μία πλευρά αυτής της μεγάλης ιστορίας.
Η πιο εντυπωσιακή, η πιο θεαματική, η πραγματική όμως νίκη των κομμουνιστών μέσα στις φυλακές της Αίγινας κατακτιόταν κάθε μέρα.
Κατακτιόταν μέσα στα κελιά. Στα προαύλια. Στους θαλάμους. Στην καθημερινή ζωή. Στην προσπάθεια να αναπτυχθεί ζωντανή συλλογική δράση, μορφωτική και πολιτιστική.
Έστησαν βιβλιοθήκη περιφρουρημένη από τους δεσμοφύλακες.Δημιούργησαν σχολείο για τους αναλφάβητους κρατούμενους με τη συμβολή του παιδαγωγού Μιχάλη Παπαμαύρου που είχε μεταφερθεί εδώ από τη Γυάρο το 1947, γράφοντας ένα αλφαβητάριο για τους αγράμματους και έξι ακόμη βιβλία.
Μελετούσαν ιστορία, οικονομία, φιλοσοφία, λογοτεχνία. Μελετούσαν την επιστημονική θεωρία του κομμουνισμού. Μελετούσαν την ίδια την πείρα του εργατικού κινήματος.
Μέσα στη φυλακή αναπτύχθηκε μια τεράστια πολιτιστική δραστηριότητα. Εκδηλώσεις πολιτιστικές, επετειακές, μνήμης, με χορωδία, απαγγελίες, θέατρο και αθλητικούς αγώνες.
Ταυτόχρονα ο θεατρικός θίασος έπαιξε έργα της τότε περιόδου, αλλά και αρχαίες τραγωδίες.
Μετά από το 1945 υπήρχε μόνιμη σκηνή θεάτρου, επονομαζόμενη “Ηλέκτρα”, και Λέσχη της ΕΠΟΝ, επονομαζόμενη “Σουκατζίδης”.
Η μορφωτική δουλειά συνεχίστηκε και κατά τη διάρκεια της χούντας, χάρη σε μια μικρή ομάδα 17 πολιτικών κρατουμένων, που δεν πρόλαβαν να αποφυλακιστούν πριν το 1967.
Μέσω αυτή της ομάδας μεταβιβάστηκε στην επόμενη γενιά βιβλιοθήκη 1.000 βιβλίων!
Αποδείχτηκε κάτι τόσο πολύτιμο και για το σήμερα. Ότι η γνώση δεν είναι πολυτέλεια, ήταν και είναι όπλο και δύναμη.
Ήταν και είναι προϋπόθεση για να μπορεί ο εργάτης να γίνει πρωταγωνιστής της Ιστορίας.
Γι’ αυτό και οι φυλακές της Αίγινας δεν έγιναν μόνο τόπος μαρτυρίου.
Έγιναν εργαστήρι συλλογικότητας, αλληλεγγύης και πίστης στον άνθρωπο, σχολείο επαναστατικής διαπαιδαγώγησης.
Και αυτή είναι ίσως η μεγαλύτερη ήττα που γνώρισε η αστική εξουσία μέσα σε αυτόν τον χώρο.
Γιατί δεν κατάφερε να μετατρέψει τη φυλακή σε τόπο υποταγής.
Οι ίδιοι οι κρατούμενοι την μετέτρεψαν σε τόπο αυτοπεποίθησης και στράτευσης στον τίμιο αγώνα της ανατροπής.
Έτσι τελικά απαντιέται και σήμερα το ερώτημα πώς ήταν δυνατόν άνθρωποι που ζούσαν πίσω από αυτά τα τείχη, μέσα σε συνθήκες στέρησης, απομόνωσης και συνεχούς τρομοκρατίας, όχι μόνο να μη λυγίσουν, αλλά να βγουν ακόμη πιο δυνατοί…
Η απάντηση βρίσκεται στην ίδια την ταυτότητα του κομμουνιστή.
Στην πρωτοπόρα δράση στηριγμένη στη γνώση της επαναστατικής θεωρίας, σε όλες τις συνθήκες, στη βαθιά πεποίθηση ότι η ιστορία προχωρά με την εργατική τάξη στο προσκήνιο.
Υπήρχαν όμως και στιγμές που η αστική εξουσία πίστεψε ότι θα έδινε το οριστικό χτύπημα.
Όχι μόνο με τα κάγκελα, την απομόνωση, τα βασανιστήρια.
Αλλά με το εκτελεστικό απόσπασμα, με το αίμα των δολοφονημένων πολιτικών κρατουμένων.
Από αυτόν εδώ τον τόπο οδηγήθηκαν στην εκτέλεση τουλάχιστον 122 κομμουνιστές και άλλοι λαϊκοί αγωνιστές από το 1947 έως το 1949. Άνθρωποι που αρνήθηκαν να αποκηρύξουν τις ιδέες τους, να προδώσουν τους συντρόφους τους, να υπογράψουν δηλώσεις μετανοίας.
Πρώτη καταγράφεται στις 19 Ιούνη του 1947 η εκτέλεση 17 ηρώων στο λιμάνι Τούρλος του νησιού.
Αυτό στις απαρχές της κορυφαίας στιγμής της ταξικής πάλης στη χώρα μας, του ένοπλου αγώνα του Δημοκρατικού Στρατού.
Όταν η αστική εκμεταλλευτική κρατική εξουσία γνώρισε τότε τον μεγαλύτερο κίνδυνο για την ίδια την ύπαρξή της, την οποία στήριξε το σύνολο των αστικών πολιτικών δυνάμεων, “δεξιοί” και “κεντρώοι”, μαζί με τους ιμπεριαλιστές συμμάχους τους.
Τότε που δίχως τη στρατιωτική, οικονομική και πολιτική ενίσχυση από τα καπιταλιστικά κράτη των ΗΠΑ και της Μεγάλης Βρετανίας, η αστική τάξη στην Ελλάδα δεν θα μπορούσε να νικήσει.
Φέτος τιμάμε τα 80 χρόνια του ΔΣΕ και του τρίχρονου αγώνα του που υπήρξε δίκαιος, ηρωικός και αναγκαίος.
Ο αγώνας εκείνος ήταν αγώνας μεγαλειώδης που γέννησε πρότυπα αγωνιστών και αγωνιστριών που δεν θα πάψουν ποτέ να διαπαιδαγωγούν και να παρακινούν νέους και νέες να μπαίνουν στον στίβο της οργανωμένης πάλης, να εντάσσονται στο ΚΚΕ και την ΚΝΕ.
Και αυτό το ζωντανό μάθημα ιστορίας θα γίνει σε λίγες μέρες, ΞΑΝΑ, στην κατασκήνωση της ΚΝΕ από χιλιάδες νέους από όλη την Ελλάδα που θα ανταμώσουν στο Βίτσι.
Και ας λυσάνε για αυτά… και κυρίως γιατί γνωρίζουν ότι το ΚΚΕ παραμένει εδώ με το βλέμμα καρφωμένο στην ανάγκη ανατροπής της σημερινής βαρβαρότητας, την πυξίδα σταθερή προς την κοινωνία χωρίς εκμετάλλευση ανθρώπου από άνθρωπο, τον σοσιαλισμό – κομμουνισμό.
Και αν λυσσάνε ειδικά για την Ιστορία του ΔΣΕ είναι γιατί ξέρουν καλά ότι άφησε ισχυρές επαναστατικές παρακαταθήκες στο Κόμμα μας, στον δρόμο για τη νίκη της εργατικής τάξης!
Το Κόμμα μας μελετά εκείνη την περίοδο, όπως και όλη του την Ιστορία και αντλεί διδάγματα που ισχυροποιούν την ταξική πάλη σήμερα.
Η κριτική μελέτη της Ιστορίας και της ταξικής πάλης αποτελεί στοιχείο ενδυνάμωσης και βρίσκεται στον αντίποδα της οπορτουνιστικής λαθολογίας, αλλά και του εξωραϊσμού και ασφαλώς απέναντι από την κυρίαρχη ιδεολογία, που απαιτούν από το ΚΚΕ να υπογράψει και να συνθηκολογήσει 80 χρόνια μετά.
Μέχρι και για τους 200 της Καισαριανής προσπάθησαν να τους αφαιρέσουν τον τίτλο τιμής, για τον οποίο ήταν αυτοί οι γίγαντες που είδαμε όλοι και με τις πρόσφατες φωτογραφίες: Ότι ήταν κομμουνιστές!