Με μεγάλο ενδιαφέρον παρακολούθησαν δεκάδες μέλη και φίλοι του ΚΚΕ στην Ελασσόνα την παρουσίαση του βιβλίου της Φιλιώς Τόλια, δρ. Ιστορίας και μέλος του Τμήματος Ιστορίας της ΚΕ του ΚΚΕ, «Ο πολιτικός επίτροπος στον Δημοκρατικό Στρατό Ελλάδας (ΔΣΕ)».
Όπως ανέφερε μάλιστα η συγγραφέας, «σε μεγάλο βαθμό η επιλογή του θέματος της διατριβής, του βιβλίου που παρουσιάζεται σήμερα, προέκυψε από τους πρωταγωνιστές εκείνης της περιόδου των δύο αντιμαχόμενων πλευρών (η πλειοψηφία τους δεν βρίσκεται πια στη ζωή). Μέσω των συνεντεύξεων και συζητήσεων ακόμα στα πλαίσια έρευνας της Μεταπτυχιακής μου εργασίας για την επαρχία Ελασσόνας και ιδιαίτερα για την Τσαριτσάνη με παρότρυναν “…και είχαμε έναν επίτροπο, γράψε για αυτόν…”.
Κατά κάποιον τρόπο, λοιπόν, η παρούσα μελέτη δεν θα υπήρχε χωρίς τους κατοίκους της επαρχίας Ελασσόνας, και ειδικά της Τσαριτσάνης, που έγραψαν την ιστορία τους με την καρδιά και το αίμα τους». Άλλωστε στην επαρχία Ελασσόνας το ΚΚΕ είχε βαθιές ρίζες με κομματικές οργανώσεις ήδη από τα πρώτα χρόνια της ίδρυσής του, ενώ πλούσια δράση αναπτύχθηκε όλη τη δεκαετία στου 1940.
Χαρακτηριστικά η Φ. Τόλια τόνισε μεταξύ άλλων πως, «στα χρόνια της Κατοχής για την ανάπτυξη του αντάρτικου σε άλλες περιοχές της Θεσσαλίας, της Ηπείρου και της Μακεδονίας από την Τσαριτσάνη στάλθηκαν πολιτικοί στρατιωτικοί καθοδηγητές, που μάλιστα πολλοί από αυτούς έδρασαν με τα ψευδώνυμα των τοπωνύμιων των περιοχών που στάλθηκαν, όπως, Αμάρμπεης (Θεόδωρος Καλλίνος), Μετσοβίτης (Κώστας Κηπουρός του Σπύρου), Ζαγοριανός (Μήτσος Πάπας), Σμόλικας (Νίκος Ξυνός), Μάγνης (Δημήτρης Κηπουρός) και πολλοί άλλοι. (…)
Χαρακτηριστική άλλωστε είναι η περίπτωση της κωμόπολης της Τσαριτσάνης, για τη μαζική άμεση προσχώρηση κατοίκων στις ομάδες καταδιωκόμενων αγωνιστών, γεγονός που συνέβη και στην περίπτωση της κωμόπολης Παλαμά στην Καρδίτσα, που μάλλον δεν αποτελούσαν τον κανόνα.(…)
Η καθολική συμμετοχή στην Εαμική Αντίσταση εξασφάλισε έτοιμα στελέχη για τον ΔΣΕ. Από τα στοιχεία της εφημερίδας της Προσωρινής Κυβέρνησης προκύπτει πως μόνο τα στρατιωτικά βαθμοφόρα στελέχη στον ΔΣΕ από την Τσαριτσάνη ξεπερνούσαν τους εξήντα. Ανάμεσά τους δυο ταξίαρχοι, δύο συνταγματάρχες, δύο αντισυνταγματάρχες, έξι ταγματάρχες, κλπ. Δεκάδες ήταν οι ονομασμένοι και ονομασμένες πολιτικοί επίτροποι από την Εφημερίδα της Προσωρινής Κυβέρνησης, που κατάγονταν από την Επαρχία Ελασσόνας, ενώ πολλοί – πολλές διετέλεσαν πολιτικοί επίτροποι στα τμήματα χωρίς να καταγραφούν στην Εφημερίδα. Πολλοί ήταν και αυτοί που σκοτώθηκαν στις μάχες, όπως ο Λιτριάνης Δημήτριος από τη Σκαμνιά που σκοτώθηκε στη μάχη της Φλώρινας (ΠΕ διμοιρίας IX Μεραρχία).
Πολιτικός επίτροπος της 16ης Ταξιαρχίας του ΔΣΕ ήταν ο Ταγματάρχης Γιώργος Κουτσομάρκος από την Τσαριτσάνη. Εξόριστος κατά τη διάρκεια της μεταξικής δικτατορίας στην Φολέγανδρο, στέλεχος του Θεσσαλικού Γραφείου. Πρωτοστάτησε στην Εαμική Εθνική Αντίσταση. Σημαντικό στέλεχος των ΠΕ του ΔΣΕ υπήρξε ο Βαγγέλης Βασβανάς από την Τσαριτσάνη.
Ο Αντώνης Βογιάζος γεννήθηκε το 1930 στην Τσαριτσάνη. Μέλος της ΕΠΟΝ στην Κατοχή. Ήταν ένας από τους 6 ΕΠΟΝίτες μαθητές που στις 12 Σεπτέμβρη 1948, μπήκαν στο πιλοτήριο αεροσκάφους και με απειλή μόλις ενός σουγιά ανάγκασαν το πλήρωμα να τους μεταφέρει στο έδαφος της Γιουγκοσλαβίας, με στόχο να τους οδηγήσουν στις γραμμές του ΔΣΕ. Πραγματοποιήθηκε στην Ελλάδα ένα εντυπωσιακό εγχείρημα αεροπειρατείας με έξι νεαρούς επιβάτες της αεροπορικής εταιρείας ΤΑΕ. Η αεροπειρατεία εκδηλώθηκε στο αεροσκάφος της γραμμής Αθήνα- Θεσσαλονίκη, όταν αυτό πετούσε πάνω από τον εναέριο χώρο της Εύβοιας. Το εγχείρημα για τους αεροπειρατές στέφθηκε με επιτυχία. Το αεροπλάνο προσγειώθηκε στην πόλη Όφτσε, 60 χιλιόμετρα Νοτιοανατολικά των Σκοπίων. Οι έξι αεροπειρατές κατάφεραν να φτάσουν στα τμήματα του ΔΣΕ, ενώ δικάστηκαν ερήμην από το Έκτακτο Στρατοδικείο Θεσσαλονίκης και καταδικάσθηκαν σε θάνατο. (…)
Στη Λάρισα το πόστο του ΠΕ της πόλης ανέλαβε η Αλέγρα Φελούς (ψευδ Κατίνα), ενώ ήταν και υπεύθυνη γυναικών ΚΓΑΝΕ, την διαδέχτηκε ο Μήτσος Διδασκάλου και αυτόν ο Γεώργιος Πατσιούρας, που υπήρξε και τελευταίος επίτροπος Λάρισας μέχρι το Νοέμβρη του 1949. Σε δελτίο Πληροφοριών της 4-6-1948 του Γ’ Σώματος Στρατού αναφέρεται πως: «ο Κατσικόγιαννος Δημήτριος εκ Καρυάς Ελασσώνος – Υπολοχαγός ΠΕ – ήτο Στρατιωτικός Υπεύθυνος και ο μεγαλύτερος εγκληματίας της Περιφερείας Ελασσώνος. Πληροφορίαι τον φέρουν ότι ευρίσκεται εδώ, εθεάθη επανειλημμένως να κυκλογφορή εις την πόλιν. Αι πληροφορίαι προσθέτουν ότι ούτος θα κατευθύνη τας τρομοκρατικάς οργανώσεις της πόλεως». Πρόκειται για τον γλύπτη Δημήτρη Κατσικογιάννη, από την Καρυά.
Ο Κώστας Λουλές, αντισυνταγματάρχης ΠΕ από τον Τύρναβο, μέλος της ΚΕ του ΚΚΕ και της ΠΔΚ, ανέλαβε από το ΓΑ του ΔΣΕ υπεύθυνος για τους ΠΕ – ΠΥ. Στην τελετή ορκωμοσίας της Β’ Σειράς, που πραγματοποιήθηκε παρουσία του Νίκου Ζαχαριάδη τον Απρίλη του 1949, απευθυνόμενος στα νέα στελέχη θα αναφέρει: «Με τα μπουρλότα σας, την σαμποταριστική σας δράση θα τινάζετε στον αέρα τα τραίνα, τα αυτοκίνητα, τις γέφυρες, τις τηλεφωνικές γραμμές, τις αποθήκες, τ’ αεροδρόμια, όλους τους πολεμικούς στόχους του εχθρού. Με την ελευθεροσκοπευτική σας δράση θα τον ματώνετε καθημερινά. Πρέπει να γίνετε ο φόβος και ο τρόμος των βασανιστών του λαού».
Ο Λύσανδρος Ταμουρίδης -γνωστός σε όλους- από την Γεωργία της Τιφλίδας εγκαταστάθηκε με την οικογένειά του εδώ στην Ελασσόνα. Συμμετείχε το 1941 στον πρώτο πυρήνα του Θεσσαλικού Ιερού Λόχου. Αντάρτης του ΕΛΑΣ, κατατάσσεται στα τμήματα του Νότιου Ολύμπου. Στις 24-6-1948 στη μάχη της Ολυμπιάδας τέθηκε επικεφαλής ομάδας αιχμαλωτίζοντας 15 αντιπάλους που υποχωρούσαν. Αναδείχθηκε Υπολοχαγός ΠΕ και Λοχαγός Πεζικού. Αξίζει να σημειωθεί πως στη δικαιοδοσία των ΠΕ υπαγόταν και η διαφωτιστική δουλειά. Οι αντάρτες θα αποκτήσουν τη δική τους εφημερίδα, την Εξόρμηση, «όργανο» του Γενικού Αρχηγείου. Το πρώτο πολυγραφημένο φύλλο της εφημερίδας Εξόρμηση εκδόθηκε την Κυριακή 8 Δεκέμβρη 1946 στο μοναστήρι της Αγίας Τριάδας Σπαρμού του Νότιου Ολύμπου. Το κύριο άρθρο υπό τον τίτλο «Ο αγώνας μας» θα φέρει υπογραφή «Μάρκος».”
Η Φ. Τόλια αναφέρθηκε στο ρόλο του Πολιτικού Επιτρόπου, τονίζοντας μεταξύ άλλων τα εξής: «Στο βιβλίο εξετάζονται οι σκοπιμότητες της πρόταξης του θεσμού στρατιωτικού καθοδηγητή αναδεικνύοντας τις δυσκολίες σχηματοποίησης, οργάνωσης και λειτουργίας ενός λαϊκού-επαναστατικού στρατεύματος χωρίς την υποστήριξη της κρατικής διοίκησης και υπηρεσιών.
Το πρόβλημα της διοικητικής δικαιοδοσίας του ΔΣΕ επιλύθηκε ένα χρόνο αργότερα με τη συγκρότηση της Προσωρινής Δημοκρατικής Κυβέρνησης (ΠΔΚ) στο τέλος Δεκεμβρίου του 1947 όταν με διαταγή της ΠΔΚ δίπλα στον διοικητή καθιερώνεται η θέση του Πολιτικού Επιτρόπου σε όλη τη Διοικητική Ιεραρχία από το Γενικό Αρχηγείο μέχρι και τη Διμοιρία.
Οι ΠΕ καλούνταν να διοχετεύουν τις αποφάσεις του ΚΚΕ στα τμήματα και τους μαχητές έχοντας την κύρια ευθύνη για την υλοποίησή τους. Ιδιαίτερα το βιβλίο ασχολείται με τη δικαιοδοσία, τις αρμοδιότητες και τον ρόλο που διαδραματίζουν οι ΠΕ στον ΔΣΕ. Κυρίως ασχολείται με τον τρόπο που ενεργούσαν οι ΠΕ στην πολιτική προπαρασκευή και οργάνωση των μαχών, τα μέσα επιβολής της πειθαρχίας καθώς και την αντιμετώπιση των υπαρκτών προβλημάτων στις γραμμές του ΔΣΕ μέσω της άμιλλας. Καταγράφηκαν τα ζητήματα που απασχολούσαν τους απλούς μαχητές μέσω της αλληλογραφίας τους με τον ΠΕ του ΓΑ. Επίσης αναδεικνύεται ένα ευρύ φάσμα παραγόντων, εσωτερικών και εξωτερικών, που συνέχονταν με τις λιποταξίες στον ΔΣΕ και την αντιμετώπισή τους από την ηγεσία του.
Ουσιαστικό στοιχείο της δουλειάς των ΠΕ υπήρξε η οργάνωση της δημοκρατικής συνέλευσης της διμοιρίας, φροντίζοντας να συνέρχεται τακτικά, να γίνεται συζήτηση πάνω σε όλα τα ζητήματα που απασχολούσαν τους μαχητές, και οι συνεδριάσεις των κομματικών οργανώσεων (πυρήνων) κατά διμοιρία. Θα δούμε στο βιβλίο πως στην πορεία των γεγονότων ο Πολιτικός Επίτροπος λόγω της έκτασης, πολυμορφίας των νευραλγικών καθηκόντων του, την εμβέλεια της επιρροής του, αλλά κυρίως λόγω του προσωπικού παραδείγματος, αυτοθυσίας, φορτίζεται με τις αξίες και τα θετικά στοιχεία των μαχητών, έγινε εκείνο το πρόσωπο που συμβολίζει τον ταξικό αγώνα του ΔΣΕ».
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στις γυναίκες του ΔΣΕ, που αποτελούσαν σχεδόν το ¼ της μάχιμης δύναμής του ΔΣΕ καθώς και στους Πολιτικούς Επιτρόπους Πόλεων- Υπαίθρου. Καταλήγοντας σημείωσε: «Και ο αγώνας του ΔΣΕ, αυτή η κορυφαία ταξική σύγκρουση στη χώρα μας, άφησε ισχυρές επαναστατικές παρακαταθήκες στον δρόμο για τη νίκη της εργατικής τάξης!
Το γεγονός ότι σήμερα το ΚΚΕ, με το πρόσφατο 22ο Συνέδριό του, έθεσε στόχο να ανταποκριθεί στο κάλεσμα της ιστορίας για τον σοσιαλισμό οφείλεται σε σημαντικό βαθμό στις βαθιές ρίζες που έχει μέσα στις εργατικές – λαϊκές δυνάμεις και στους αγώνες τους. Αυτές οι βαθιές ρίζες ήρθαν ξανά στο προσκήνιο με τους τάφους των εκτελεσμένων στο Επταπύργιο Θεσσαλονίκης (Γεντί Κουλέ), αλλά και τις πρόσφατες φωτογραφίες των 200 εκτελεσμένων κομμουνιστών στην Καισαριανή την Πρωτομαγιά του 1944. Ναι, φίλοι και φίλες οι καταπιεσμένοι θα επιστρέψουν, καθώς η ιστορία όλης της ανθρωπότητας είναι ιστορία αντιπαράθεσης κοινωνικών τάξεων που συνεχίζεται ως την τελική νίκη».